Bedrijf verkopen of overnemen: 5 juridische valkuilen die je moet kennen

Een accountantskantoor presenteert haar eigen klant een “buitenkans”: een bedrijf dat klaar is voor overname. Due diligence? Niet nodig, zegt het kantoor, want zij zitten er al een halfjaar in en kennen het bedrijf door en door. De klant vertrouwt op dat advies, koopt de aandelen voor € 1,5 miljoen en kijkt een paar maanden later aan tegen honderdduizenden euro’s verlies. Wat volgt is een jarenlange juridische strijd.

De krantenkoppen over overnames die in de soep lopen, de skeletten die uit de kast vallen en de procedures die jarenlang voortslepen, het voelt voor veel ondernemers ver weg. Dat zijn miljoenendeals, met advocatenkantoren, boekhouders en hele accountantskantoren aan beide kanten van de tafel. Dat zal mij niet gebeuren, want mijn bedrijf is kleiner. Dat speelt hier niet.

Toch is dat een misvatting. De gevaren die bij grote overnames de krant halen, spelen net zo goed bij de verkoop van een kleinere onderneming. Het verschil is dat er minder professionals om de tafel zitten en de ondernemer meer zelf regelt. De bedragen zijn kleiner, maar de impact is minstens zo groot. Een ontbrekende garantie of een vage afspraak over de koopprijs raakt een ondernemer die zijn levenswerk verkoopt net zo hard als een beursgenoteerd bedrijf, zo niet harder.

In deze blog bespreken we vijf juridische valkuilen die je moet kennen als je een bedrijf wilt kopen of verkopen:

1. Het belang van een due diligence onderzoek.
2. Onduidelijke of ontbrekende garanties en vrijwaringen.
3. Een slecht geformuleerde earn-out regeling.
4. Een te ruim of te beperkt non-concurrentiebeding.
5. De verborgen kosten van geen juridische begeleiding.

Waarom is een due diligence onderzoek noodzakelijk?

Due diligence is geen luxe, het is een noodzaak. Bij een due diligence onderzoek breng je de financiële, juridische en fiscale gezondheid van het bedrijf in kaart vóórdat je tekent. Denk aan schulden die niet op de balans staan, lopende juridische procedures, of personeel met verborgen claims.

In de praktijk zien we dat kopers dit onderzoek overslaan omdat de verkoper “te vertrouwen” is, of omdat het geld en tijd kost. In de genoemde zaak voor het Gerechtshof oordeelde het hof dat het accountantskantoor tekort was geschoten: zij had de koper moeten waarschuwen dat een due diligence zinvol was, in plaats van de indruk te wekken dat zo’n onderzoek overbodig was.

De les: vertrouw niet blind op wie dan ook. Laat je altijd onafhankelijk adviseren. Een paar duizend euro aan onderzoekskosten kan tienduizenden euro’s aan schade voorkomen.

Wat zijn garanties en vrijwaringen in een overnamecontract?

Als koper wil je zekerheid over wat je koopt. Die zekerheid krijg je via garanties en vrijwaringen in het overnamecontract. Ze lijken op elkaar, maar werken anders.

Garanties zijn verklaringen van de verkoper over de staat van het bedrijf. Hij garandeert bijvoorbeeld dat de jaarrekening een getrouw beeld geeft, dat alle belastingen zijn betaald, en dat er geen juridische procedures lopen. Blijkt achteraf dat een garantie niet klopt, dan is de verkoper aansprakelijk voor de schade die de koper daardoor lijdt. De koper moet dan wel aantonen dát de garantie is geschonden én wat de schade is.

Vrijwaringen gaan een stap verder. Bij een vrijwaring neemt de verkoper een concreet risico volledig voor zijn rekening. Doet dat risico zich voor, bijvoorbeeld een belastingclaim over de periode vóór de overname, dan vergoedt de verkoper de schade, ongeacht of hij van het risico wist. De koper hoeft alleen aan te tonen dat het risico zich heeft verwezenlijkt, niet dat de verkoper iets te verwijten valt.

Het verschil is cruciaal voor de bewijspositie. In een goed overnamecontract vullen garanties en vrijwaringen elkaar aan: brede garanties als vangnet, en gerichte vrijwaringen voor de specifieke risico’s die uit de due diligence naar voren zijn gekomen.

Wat is een earn-out en waarom leidt het vaak tot conflict?

Bij veel bedrijfsovernames wordt niet de hele koopprijs in één keer betaald. Een deel is variabel en afhankelijk van de resultaten die het bedrijf na de overname behaalt. Dat variabele deel heet een earn-out. Het idee is eerlijk: de verkoper krijgt meer als het bedrijf goed blijft presteren. Maar in de praktijk is de earn-out een van de grootste conflictbronnen bij overnames.

Dat komt doordat de koper na de overname aan het roer staat. Hij maakt de beslissingen die de omzet en winst beïnvloeden en daarmee het bedrag dat de verkoper nog krijgt. Dat levert spanning op. Wie bepaalt hoe de omzet wordt berekend? Wat als klanten weglopen? En mag de koper kosten doorbelasten die de winst drukken?

Een rechtbank in Midden-Nederland moest oordelen over precies zo’n situatie. De verkoper vond dat de koper verantwoordelijk was voor het vertrek van klanten na de overname en wilde de omzet daarom fictief verhogen. De rechtbank ging daar niet in mee: partijen hadden in de earn-out clausule al rekening gehouden met het scenario dat klanten zouden kunnen vertrekken.

De les: formuleer de earn-out waterdicht. Leg vast welke parameters gelden, wie de cijfers controleert, welke kosten wel en niet meetellen, en wat er gebeurt bij onenigheid. Hoe concreter de afspraken, hoe kleiner de kans op een procedure achteraf.

Waar moet je op letten bij een non-concurrentiebeding?

Bij een bedrijfsverkoop wil je als koper voorkomen dat de verkoper een week later met een nieuw bedrijf dezelfde klanten benadert. Een non-concurrentiebeding beschermt je daartegen, maar alleen als het goed is geformuleerd.

Een non-concurrentiebeding moet begrensd zijn in tijd, geografisch bereik en activiteiten. Is het te ruim, dan kan een rechter het buiten werking stellen. Is het te beperkt, dan biedt het onvoldoende bescherming. Vergeet ook niet het relatiebeding: een verbod om personeel of klanten te benaderen, los van concurrerende activiteiten.

Juist bij kleinere overnames wordt het non-concurrentiebeding vaak te weinig aandacht gegeven of volledig over het hoofd gezien. Wat de verkopende partij vrij spel geeft. De verkoper kent alle klanten persoonlijk, heeft de relaties opgebouwd en is vaak het gezicht van het bedrijf. Zonder goed beding kan hij die relaties zo weer inzetten en blijft de koper met een lege winkel achter.

Wat kost het om een bedrijf goed te verkopen of over te nemen?

Juridische begeleiding bij een overname kost geld. Maar wat kost het om het níét te doen?

De Hoge Raad behandelde een zaak waarin een koper aandelen had gekocht voor € 15 miljoen, aangevuld met een earn-out van zo’n € 3,5 miljoen. Al twee maanden na de overname bleken de resultaten fors tegen te vallen. De koper stelde de verkoper aansprakelijk wegens schending van garanties. De kosten, de tijd, de energie van deze procedure en de onzekerheid die daarmee gepaard gaan, zijn voor elke ondernemer ontwrichtend.

Ook bij kleine ondernemingen zijn de juridische mechanismen precies hetzelfde. Of je nu een bedrijf verkoopt voor € 150.000 of voor € 15 miljoen: een ontbrekende garantie, een vage earn-out, of een due diligence die niet is uitgevoerd kan net zo goed tot jarenlange discussie leiden. Het verschil is alleen dat je bij een kleinere transactie vaak minder budget hebt om die discussie te voeren, wat het extra belangrijk maakt om het vooraf goed te regelen.

Goede juridische begeleiding bij een overname is geen kostenpost, het is een investering. Een advocaat die met je meedenkt vóór de deal, bespaart je een advocaat die met je meestrijdt ná de deal.

Conclusie: een bedrijf verkopen of overnemen doe je niet alleen

Of je nu koopt of verkoopt: een goed voorbereide transactie begint met juridisch advies. Zorg dat je due diligence op orde is, dat de garanties en vrijwaringen aansluiten bij de werkelijke risico’s, dat een eventuele earn-out helder is geformuleerd, en dat een non-concurrentiebeding je beschermt waar nodig.

Wil je een bedrijf verkopen of overnemen en wil je weten waar je juridisch op moet letten? Of heb je al een conceptovereenkomst met stukken die je wilt laten controleren? Neem dan contact op met een ondernemingsrecht advocaat van EBH Legal. We denken graag met je mee (het liefst, vóórdat je tekent).